ลูกเป็นสาวก่อนวัย

เป็นสาวก่อนวัย หมายความว่าอะไร

หมายถึง การที่เด็กหญิงเริ่มมีพัฒนาของเต้านมก่อนอายุ 8 ปี หรือมีประจำเดือนครั้งแรกก่อนอายุ 9 ปี

ปกติเด็กหญิงจะเริ่มเป็นสาวเมื่ออายุเท่าไร

เด็กหญิงปกติจะเริ่มเป็นสาวเมื่ออายุระหว่าง 8-13 ปี  ดังนั้น ถ้าเริ่มเป็นสาวก่อนอายุ 8 ปี เรียกว่า  เป็นสาวก่อนวัย แต่ถ้าอายุเกิน 13 ปีแล้วยังไม่เริ่มเป็นสาว ก็เรียกว่าเป็นสาวช้ากว่าเกณฑ์ปกติ

จะสังเกตอย่างไรว่า ลูกเป็นสาวก่อนวัย

สังเกตได้จากการที่เด็กหญิงอายุไม่ถึง 8 ปี เริ่มมีการขยายตัวของหัวนม โดยเริ่มจากคลำได้ก้อนเนื้อขนาด 1-2 ซม. บริเวณใต้ลานหัวนม บางรายมีกดเจ็บ อาจเริ่มมีข้างเดียวหรือสองข้าง และต่อมาเต้านมค่อยๆ โตขึ้น  ในช่วงนี้ เด็กจะกินเก่ง โตเร็วและมักจะสูงใหญ่กว่าเพื่อนรุ่นเดียวกัน เด็กอาจจะเริ่มมีตกขาวตามมา และภายใน 1-3 ปีต่อมา ก็มักจะมีประจำเดือนครั้งแรก

สาเหตุของการเป็นสาวก่อนวัย คืออะไร

ส่วนมากไม่ทราบสาเหตุ ตรวจพบเพียงแต่ว่ามีฮอร์โมนออกมาจากต่อมใต้สมองก่อนวัยอันควร ตรวจภาพคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมองหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง ก็มักไม่พบความผิดปกติ มีส่วนน้อยที่เกิดจากมีเนื้องอกในสมองมากระตุ้นให้ต่อมใต้สมองผลิตฮอร์โมนออกมาก่อนกำหนด

เป็นสาวก่อนวัยจะมีผลเสียอย่างไร

ผลเสียของการเป็นสาวก่อนวัยมักจะเป็นผลโดยตรงจากฮอร์โมนเพศหญิง ผลเสียที่สำคัญๆ มี 2 ประการ คือ

1. ปัญหาทางร่างกาย ช่วงวัยเด็กและวัยรุ่น เด็กจะสูงกว่าเพื่อนในวัยเดียวกัน เนื่องจากฮอร์โมนเพศหญิงจะทำให้โตเร็วในวัยเด็ก ในขณะเดียวกันก็ทำให้กระดูกปิดเร็วกว่าเด็กในวัยเดียวกัน ดังนั้น ช่วงเวลาการเติบโตจึงสั้นกว่าคนทั่วไป เมื่อโตเป็นผู้ใหญ่จึงมีโอกาสเตี้ยกว่าปกติ หรือเตี้ยกว่าศักยภาพของพันธุกรรม

2. ปัญหาทางจิตใจ เนื่องจากเด็กที่เป็นสาวก่อนวัยจะมีร่างกายเหมือนเด็กสาววัยรุ่น แต่จิตใจยังเป็นเด็ก บางรายอาจจะรู้สึกอายเพื่อน เนื่องจากมีเต้านมโต ในขณะที่เพื่อนๆ ยังไม่มีเต้านม บางรายอาจถูกล่วงละเมิดทางเพศได้ และเกิดการตั้งครรภ์ตั้งแต่วัยเด็ก

เป็นสาวก่อนวัย จะวินิจฉัยอย่างไร

เมื่อพาลูกสาวไปพบกุมารแพทย์ต่อมไร้ท่อ แพทย์จะตรวจร่างกาย เพื่อประเมินพัฒนาการของเต้านม วัดส่วนสูงและชั่งน้ำหนัก เอกซเรย์อายุกระดูก เพื่อประเมินพัฒนาการของกระดูก และทำการตรวจเลือด เพื่อวัดระดับฮอร์โมนเพศและฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง หากตรวจพบอายุกระดูกมากกว่าอายุจริงเกินกว่า 1 ปี ร่วมกับมีระดับฮอร์โมนเพศและฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองสูงกว่าปกติ แสดงว่า มีภาวะเป็นสาวก่อนวัยจริง บางรายอาจได้รับการประเมินโดยการกระตุ้นฮอร์โมน (GnRH stimulation test) เพื่อยืนยันภาวะเป็นสาวก่อนวัย บางรายอาจได้รับการตรวจมดลูกและรังไข่ด้วยอัลตร้าซาวด์บริเวณท้องน้อย เด็กหญิงที่เป็นสาวก่อนวัยมักมีขนาดรังไข่และมดลูกโตกว่าเด็กวัยเดียวกันที่ยังไม่เริ่มเป็นสาว

เป็นสาวก่อนวัย จะรักษาได้อย่างไร

ขั้นตอนแรกต้องตรวจหาสาเหตุก่อน ถ้าเป็นจากเนื้องอกในสมองจะต้องรักษาด้วยการผ่าตัดหรือฉายรังสี ถ้าตรวจไม่พบสาเหตุ ควรให้การรักษาด้วยการชะลอการเป็นสาว ซึ่งสามารถทำได้โดยการให้ยาฉีด ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่สังเคราะห์ขึ้นชื่อ GnRH-analogue ฉีดเข้ากล้ามหรือใต้ผิวหนังเดือนละ 1 ครั้ง ฮอร์โมนชนิดนี้จะไปยับยั้งการหลั่งฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง จึงมีผลทำให้ฮอร์โมนเพศจากรังไข่ลดลง ควรให้ยาติดต่อกันอย่างสม่ำเสมอไปจนอายุประมาณ 11-13 ปี เมื่อหยุดยาเด็กจะเริ่มเป็นสาวภายใน 3-6 เดือน และอาจจะมีประจำเดือนมาครั้งแรกภายใน 6-12 เดือนหลังหยุดยา ทั้งนี้ขึ้นกับระยะเวลาที่ฉีดยาและอายุที่หยุดให้ยา

ผลดีของการรักษามีอะไรบ้าง

1. ทำให้เต้านมมีขนาดเล็กลง บางรายจะยุบลงจนเหมือนเด็กปกติในวัยเดียวกัน ในรายที่เคยมีประจำเดือนมาแล้ว หลังจากได้ยาฉีด 2-3 เดือน จะไม่มีประจำเดือนมาอีก

2. ชะลอการเป็นสาว ทำให้การเติบโตเป็นไปตามปกติเหมือนเด็กในวัยเดียวกัน และช่วยชะลอการปิดของกระดูก ทำให้เมื่อโตเป็นผู้ใหญ่มีความสูงใกล้เคียงปกติตามศักยภาพของพันธุกรรม

3. ทำให้สภาพจิตใจกลับมาเป็นปกติ  เนื่องจากร่างกายกลับสู่สภาพเหมือนเด็กในวัยเดียวกัน

ผลเสียของการรักษามีอะไรบ้าง

ผลเสียที่ชัดเจนคือ เด็กต้องถูกฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อทุกเดือนติดต่อกันนานหลายปี เสียค่าใช้จ่ายสูง เนื่องจากยาราคาสูง ดังนั้น จึงควรใช้ในกรณีที่มีข้อบ่งชี้เท่านั้น นอกจากนี้ บางรายอาจพบว่า มีอาการแพ้ยาทำให้ต้องหยุดการใช้ยา ส่วนผลกระทบต่อระบบสืบพันธุ์ เท่าที่ติดตามข้อมูลทางการแพทย์ที่ใช้ยานี้มาเกือบ 30 ปี ยังไม่มีรายงานถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นในระยะยาว

เด็กที่เป็นสาวในวัยปกติถ้าฉีดยาชนิดนี้เพื่อชะลอการปิดของกระดูก จะช่วยให้ความสูงสุดท้ายเพิ่มขึ้นได้หรือไม่

จากผลการศึกษาวิจัยในเด็กที่เป็นสาวในวัยปกติ พบว่ามีแนวโน้มจะไม่ได้ผลในการเพิ่มความสูง กล่าวคือ เมื่อทดลองใช้ยานี้ในเด็กปกติที่เริ่มเป็นสาวเมื่ออายุ 9-11 ปี พบว่ายาช่วยชะลอการเป็นสาวได้  หากคิดง่ายๆ ว่าเป็นการช่วยชะลอการปิดของกระดูก จะทำให้เป็นผู้ใหญ่ที่สูงขึ้น แต่ข้อเท็จจริงคือ เมื่อติดตามกลุ่มนี้จนโตเป็นผู้ใหญ่ พบว่าไม่ได้ช่วยให้เป็นผู้ใหญ่ที่สูงขึ้นกว่าปกติตามพันธุกรรมนั้นๆ  ดังนั้น จึงไม่แนะนำให้ชะลอการเป็นสาวหรือชะลอการมีประจำเดือนในเด็กปกติ

เด็กรุ่นใหม่เป็นสาวเร็วขึ้น  ทำให้เตี้ยกว่ารุ่นพ่อแม่ จริงหรือ

เด็กไทยรุ่นใหม่เริ่มเป็นสาวเร็วขึ้นจริง มีประจำเดือนเร็วขึ้น คืออายุ 10-12.5 ปี (เฉลี่ย 11.5-12 ปี) ซึ่งพบเหมือนในยุโรปและอเมริกา การเป็นสาวเร็วขึ้นสืบเนื่องจากการมีโภชนาการ ความเป็นอยู่และสุขภาพที่ดีขึ้น ถึงแม้ว่าจะทำให้หยุดการเติบโตเร็วกว่าปกติ แต่เด็กไทยรุ่นใหม่จะโตกว่าเกณฑ์เฉลี่ย ดังนั้นจึงมีความสูงโดยเฉลี่ยมากกว่าพ่อแม่ ทั้งๆ ที่เข้าสู่วัยสาวก่อนคุณแม่  เด็กที่เป็นสาวก่อนวัยเท่านั้นจึงอาจมีความสูงโดยเฉลี่ยน้อยกว่ารุ่นพ่อแม่

กินไก่ทำให้เป็นสาวก่อนวัย จริงหรือ

การใช้ฮอร์โมนเพศในการกระตุ้นให้ไก่โตเร็ว หากกินเนื้อไก่ที่มีการปนเปื้อนฮอร์โมนอาจจะทำให้เป็นสาวก่อนวัยได้ แต่การใช้ฮอร์โมนในการเลี้ยงไก่ได้ถูกสั่งห้ามการใช้มานานกว่า 30 ปีแล้ว และไม่เป็นที่ยอมรับกันทั่วโลก ในประเทศไทยยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่ยืนยันว่า มีการปนเปื้อนฮอร์โมนเพศในเนื้อไก่ แต่การแอบลักลอบใช้ยาดังกล่าวในสัตว์ปีก เช่น เป็ดตอน ไก่ตอนยังมีอยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีผลงานวิจัยทางการแพทย์ที่ยืนยันว่า กินไก่แล้วทำให้เป็นสาวก่อนวัย ในทางทฤษฎี การกินเนื้อไก่ที่มีการปนเปื้อนฮอร์โมนเพศเป็นประจำ ก็อาจทำให้เป็นสาวก่อนวัยได้

มีประจำเดือนแล้วทำให้ไม่สูงจริงหรือ การให้ยาหยุดการมีประจำเดือน จะช่วยให้ความสูงสุดท้ายเพิ่มขึ้นหรือไม่

เด็กหญิงเมื่อโตเกือบเต็มที่แล้วก็จะมีประจำเดือน ซึ่งเป็นสัญญาณบอกว่าการเติบโตของร่างกาย หรือความสูงขณะนั้นประมาณร้อยละ 95 ของความสูงสุดท้ายเมื่อเป็นผู้ใหญ่ ดังนั้น เมื่อมีประจำเดือนแล้ว อายุกระดูกมักจะเท่ากับ 13 ปี จึงมักจะสูงขึ้นได้อีกเพียง 5-7 ซม. การมีประจำเดือนจึงเป็นผลตามมาของการเติบโตของร่างกาย แต่ไม่ใช่สาเหตุให้เด็กโตช้าลง ดังนั้น เมื่อระงับการมีประจำเดือนด้วยการฉีดยา จึงไม่ช่วยให้มีความสูงสุดท้ายเพิ่มขึ้น จึงไม่แนะนำให้ใช้ยาหยุดการมีประจำเดือนในเด็กปกติที่ไม่มีภาวะเป็นสาวก่อนวัย

เอกซเรย์อายุกระดูกพบว่า อายุกระดูกมากกว่าอายุจริง จะทำให้เตี้ยหรือไม่

เด็กปกติ อายุกระดูกและอายุจริงไม่จำเป็นต้องเท่ากัน เด็กหญิงที่เริ่มเป็นสาวระหว่างอายุ 8-10 ปี จะโตเร็ว และสูงกว่าเด็กหญิงที่เริ่มเป็นสาวอายุ 10-12 ปี ดังนั้นอายุกระดูกของกลุ่มแรก จึงมักจะมากกว่าอายุจริง เช่น อายุจริง 9-10 ปี อายุกระดูก 10-11 ปี ซึ่งถือว่าปกติ เมื่อติดตามความสูงสุดท้ายเมื่อเป็นผู้ใหญ่ จึงมักจะอยู่ในเกณฑ์ปกติ จึงไม่แนะนำให้ชะลอการเป็นสาวหรือชะลอการมีประจำเดือน ด้วยการฉีดยา GnRH-analogue เนื่องจากไม่ช่วยให้ความสูงสุดท้ายเพิ่มขึ้น แม้ว่าจะชะลอการมีประจำเดือนให้มาช้ากว่าปกติ

โดย : ศ.นพ. พัฒน์ มหาโชคเลิศวัฒนา (คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี )